Een allegorie, haar doel en betekenis


met voorbeelden
 

Een allegorie
is een symbolische voorstelling van een abstract begrip, bijvoorbeeld van de dood, en wordt gebruikt om duidelijk te maken wat iemand - in dit geval: jij, schrijver - onder dat abstracte begrip verstaat.
 

Hoe maak je een abstract 'iets' concreet?


Iets abstracts maak je concreet door het te voorzien van een vorm. Die vorm omhult dat 'iets' - de inhoud - en in een allegorie moet de vorm een personage zijn - of een personificatie. (*)

Omdat een personage kan denken, voelen en willen, geeft hij jou als schrijver de mogelijkheid om duidelijk te maken wat je denkt of vindt dat het betreffende abstracte begrip inhoudt c.q. betekent.

Je kunt bijvoorbeeld van 'afwijzing in de liefde' een zwartgesluierde weduwe maken die zich schaamtevol verbergt in haar achtertuin, onder haar appelboom, en gedachteloos de onrijpe vruchten plukt die ze naast zich in het dorre gras laat vallen.

In feite geef je met een allegorie dus je eigen ideeën en gedachtes aan je personage dan wel aan de personificatie mee. Maar altijd in letterlijk verhulde vorm, omdat een abstractie nu eenmaal van zichzelf geen vorm heeft (hoe ziet liefde eruit, hoe verlangen, hoe teleurstelling?)
 

Waarom zou je een allegorie gebruiken?


* Het is een manier om onstoffelijke, ontastbare begrippen uit te leggen.

* Op sommige plaatsen en in sommige tijden is het politiek onwenselijk om man en paard te noemen; met een symbolische weergave van bijvoorbeeld corruptie kan een schrijver alles zeggen wat hij wil, en tegelijkertijd niets waarop hij gepakt en gestraft kan worden.

* Je kunt je heerlijk verschuilen achter je allegorie wanneer je (nog) niet naar buiten wilt komen met je mening, je seksuele geaardheid, je politieke voorkeur of andere zaken die voor jou taboe zijn.

* Het is een manier om je ideeën te visualiseren, waarna ze mogelijk geconcretiseerd worden. Een begrip als liefdesverlangen, bijvoorbeeld, kun je handen en voeten geven door er een allegorische verbeelding van te vormen: de prins op het witte paard. Iedereen weet dat die prins niet bestaat, maar wanneer je kunt benoemen hoe jij hem voor je ziet (je maakt een profiel van hem), kan de allegorie zelf concreet worden, en binnen handbereik komen.

Om deze zelfde reden kunnen politieke, religieuze of anderszins maatschappelijke omwentelingen in gang gezet worden.

Een allegorie, kortom, maakt het mogelijk om ideeën, visie, gevoelens en verlangens inhoud en vorm te geven. Je hebt ze 'uit de lucht gegrepen', in een vorm gegoten en kunt ze vervolgens overdragen aan jezelf of anderen.

Is een allegorie voor iedereen begrijpelijk?


Een zinnebeeldige - symbolische - voorstelling van een abstracte zaak is niet altijd gemakkelijk te ontraadselen. Wanneer een schrijver alle objecten en personen van symbolen voorziet, kan het voor een lezer een hele puzzel zijn om te doorgronden wat de schrijver nu eigenlijk bedoelt te zeggen.

Daarom een paar tips wanneer jij een allegorie wilt schrijven:


1. Zorg ervoor dat je allegorie logisch in zichzelf is; laat de verschillende elementen op organische wijze bij elkaar passen.

2. Zorg ook dat je idee consistent is, de gehele allegorie door. Houd het daarom bij één duidelijke, achterliggende gedachte. Hink niet op meerdere benen, want dat maakt je allegorie zeer onoverzichtelijk.

3. Overschat je lezer niet. Wanneer je niet consequent bent in het uitbeelden van je abstractie, zal je lezer er niets van begrijpen en je verhaal aan de kant leggen.

4. Onderschat je lezer evenmin. Leg je bedoeling er niet te dik op; uitleg en herhaling schrapen het leesplezier van je tekst. Ook dan zal je lezer je verhaal aan de kant leggen; er valt niets aan te beleven of te interpreteren.

5. Indien nodig: leid je allegorie in. Wanneer je bijvoorbeeld een performance houdt, kan het handig zijn om even kort aan te geven waarover je tekst gaat. Daarmee voorkom je veel glazige blikken in de ogen van je toehoorders.

5a. Ook een titel kan verhelderend zijn om je allegorie te verduidelijken.

Hier vind je twee voorbeelden van een allegorie.

(*)

Het verschil tussen een personage en een personificatie is dat de eerste een menselijke verhaalfiguur is, en de tweede elk verhaalfiguur kan zijn - een dier, een ding, een term - maar met menselijke trekjes, denk bijvoorbeeld aan Vadertje Tijd.